De kanselbijbel van de Nederlandse Hervormde kerk van Hollandscheveld.

Copyright, Albert Metselaar, Hoogeveen 1999

 Op de kansel van de oude Nederlandse Hervormde kerk van Hollandscheveld vinden we een kanselbijbel op een houten katheder, met afhangend doek. Daarop vinden we een Alfa, een Omega en een kruis, op een rood veld. Symbolen voor Christus, welke het begin en het eind van alles is. De aandacht van wie in de kerkzaal zit, gaat vooral uit naar het rode doek. Wie op de kansel staat, zal niet om de grote kanselbijbel heen kunnen. De oude kanselbijbel is een in leer en met koperen sloten uitgevoerde Statenbijbel. De bijbel werd geschonken in 1890, tijdens de afscheidsdienst van ds.Callenbach. Voor in de bijbel vinden we zijn woorden geschreven: "Num.6:24-27. Geschenk van Ds. C.H.Callenbach bij het afscheid nemen van zijn Gemeente aan de Kerk te Hollandsche Veld heilbiddend aangeboden. 2 Tim. 3:16. Joh.17:17. Hollandsche Veld 26 oktober 1890." Ds. Callenbach zal de bijbel niet voor niets hebben gegeven. Daarvoor kende de kerk blijkbaar geen kanselbijbel. De predikanten na hem zorgden ervoor dat, door het veelvuldig gebruik van de kanselbijbel als ondergrond voor hun eigen boeken, papieren en ellebogen, de punten van de bladen flink afsleten.

Eind september 1995 werd de bijbel van de kansel gehaald. Een gespecialiseerd bedrijf kreeg het kostbare boek voor onderzoek in handen, en zou een kostenopgave voor de restauratie opmaken. De bijbel bleek in een dusdanige staat te verkeren, dat het niet toelaatbaar leek om een gedeeltelijke restauratie uit te voeren. Het boek zou zeer grondig onder handen genomen moeten worden, wilde het voor de kerk bewaard blijven. Totale restauratie zou bijna f 6700,- moeten gaan kosten. Door middel van schenkingen en geldwerving door acties van gemeenteleden was begin december 1995 al f 6300,- opgehaald, maar dit bedrag zou niet alleen gebruikt moeten worden voor de restauratie van de bijbel. Het totale interieur van de kerk zou een opknapbeurt kunnen gebruiken. Er werd dan ook een dringend beroep gedaan op de vrijgevigheid van de kerkgangers, in de kerkbode van 9 december 1995. Er bleven bijdragen uit de gemeente binnenkomen en de kerkvoogdij deed een beroep op het Anjerfonds Drenthe. In de kerkbode van 9 maart 1996 kon worden gemeld dat dit Anjerfonds f 2500,- bijdroeg in de kosten van de restauratie. Hierdoor raakte het reeds gereserveerde potje niet uitgeput, en kon doorgespaard worden voor andere noodzakelijke investeringen in het interieur.

In de zomer van 1996 was de oude kanselbijbel weer terug in de kerk en kon weer compleet opgeknapt op de kansel gelegd te kunnen worden. Voor de restauratie werd de waarde van de Statenbijbel door de restaurateur al geschat op f 3500,-. Daarna kon de waarde van het boek minimaal vermeerderd worden met de restauratiekosten. Maar de emotionele waarde van deze kanselbijbel is nog groter. Ben de Jonge, die namens de kerk de contacten met de restaurateur onderhield, verwoorde het aldus: "Rondom deze bijbel is onze gemeente altijd vergaderd geweest!". Hij zorgde ervoor dat de statenbijbel onder een plaat plexiglas kwam te liggen, zodat de papieren, bijbel en mouwen van de voorgangers de oude bijbel niet opnieuw zullen beschadigen. Voor wie door voorgaande op een idee zou zijn gebracht: sinds de terugkeer van de statenbijbel, en de krantenberichtjes over diefstallen van statenbijbels uit kerken elders, kan men niet meer zo doorlopen van de achterliggende vergaderzaaltjes tot in de kerkruimte. De koster houdt de tussendeur op slot. Verder mag deze bijbel, na deze internationale internet-publicatie, tot de bekende Nederlandse boeken gerekend worden, zodat het boek voor dieven onverkoopbaar zal zijn.

Deze bijbel vertegenwoordigt het Woord, dat hier altijd is gebracht. Voor zover bekend is deze Statenbijbel momenteel het duurste boek dat in Hollandscheveld en omstreken voor handen is. Door de restauratie is de prijs ettelijke duizenden guldens omhoog gegaan. Om de bijbel niet weer door goedbedoelende predikers te laten beschadigen, is er een plaat plexiglas op metalen spijlen boven bevestigd, dat in feite een tweede doorzichtige katheder boven de Statenbijbel en de oorspronkelijke katheder is gaan vormen. De bijbel ligt eronder open bij de teksten Jeremia 1:8 tot 2:36, en de daarop betrekking hebbende aantekeningen. Dit is een praktische keus geweest. Het vormde ongeveer het midden van het boek. Voor de restauratie van het boek lag hij enkele bladzijden eerder open, bij Jesaja. Onbedoeld is hier een stap in de tijd genomen. Het plexiglas maakt tevens duidelijk dat de kanselbijbel en Statenbijbel van Hollandscheveld een symbool is geworden. Hoe belangrijk als zodanig hij ook mag zijn, als bijbel wordt hij niet meer gebruikt. s Zondags ligt er een opengeslagen bijbel op de opengeslagen bijbel. De in een oud lettertype gezette woorden van de kanselbijbel zijn moeilijk te lezen en worden moeilijk begrepen door de huidige mens. De boodschap wordt nog steeds doorverteld, op een eigentijdse wijze.

De bijbel draagt nog meer in zich dan men zou kunnen vermoeden. Tenminste, voor wie met gevoel voor detail en historie met de dingen om wil gaan. De kanselbijbel van Hollandscheveld is een Statenbijbel uit 1757, "Te Leyden te bekoomen by Samuel en Johannes Luchtman", zoals er in vermeld staat. Het jaar 1757 was ook het jaar waarin de kerkgeschiedenis van Hollandscheveld pas echt begon, met de vestiging van meester Pieter Jans Steen in de velden! Een Leidse bijbel op de preekstoel, legt onbedoeld een link met de stad waar in 1635 de Hollandsche Compagnie ontstond, de verveningmaatschappij waaraan de naam Hollandsche Veld werd ontleend! Als ik daar op dinsdag 9 september 1997 achter kom, vraag ik me af of er ooit eerder iemand is geweest, die dit heeft beseft. Ik kan de verleiding niet weerstaan om een briefje met een blijk van mijn aanwezigheid tussen de eeuwenoude bladzijden te leggen.

Ds. C. H. (Carel Hendrik) Callenbach, 15-05-1841 Nijkerk 08-06-1899 Bruinisse.