Oud Nijkerk 2012-2

Callenbach. Wat een boeken! 7 Series en reeksen.

door: Foppe Witzel

De Amsterdamse uitgever H. Höveker begon in 1843 met de VCL-reeks (Vereeniging tot bevordering van Christelijke Lectuur). Hierop kon men zich abonneren. Jaarlijks kreeg de abonnee een aantal boeken toegezonden met een aanzienlijke korting.
G. F. Callenbach nam deze formule in 1897 over met zijn Vereeniging Christelijke Bibliotheek (VCB). Het doel van deze serie was betaalbare lectuur voor een breed lezerspubliek op de markt te brengen. Tegelijkertijd bouwde hij een binding met zijn klanten op.
Een jaargang bestond uit vijf of zes grote boeken en zes dunne “Groene Boekjes”, die op zichzelf een compleet verhaal bevatten.
In de dertiger jaren van de 20e eeuw nam de belangstelling voor de VCB af en startte Callenbach een nieuwe serie: de Nobelreeks. Deze werd een groot succes. Tientallen boektitels vonden jaarlijks hun weg naar de protestants-christelijke huiskamers.
De Nobelreeks was de hervormde tegenhanger van de meer gereformeerd getinte VCL-serie, die uitgegeven werd door Uitgeverij Kok als voortzetting van het werk van Höveker.
 
Gelijk met de rekening werden kleurige folders bij de boeken gevoegd, waarin de nieuwe titels werden genoemd en aanbevolen. Museum Oud Nijkerk bezit hiervan  tientallen exemplaren. Wij vonden ze in de boeken omdat deze aankondigingen vaak als bladwijzer gebruikt werden.
Opvallend is de fraaie vormgeving van de Nobelreeksboeken. Ze zijn stevig ingebonden veelal met een linnen band en een stofomslag. In een aantal boeken treft men mooie illustraties aan, bijvoorbeeld van Anton Pieck in Sil de strandjutter, Arjen en Madame Royale.
Nobelreeks-boeken worden regelmatig aan het museum geschonken. De serie is compleet. Laat het zonlicht de bandomslag wat hebben verbleekt, de boeken liggen nooit uit elkaar. De papieren omslag is niet altijd meer aanwezig.
Bij het werven van nieuwe abonnees werden premies gegeven in de vorm van bijzondere boeken. Wanneer iemand veel nieuwe abonnees wist aan te melden werd zelfs een boekenkast geschonken. De uitgeverij is hierdoor in conflict gekomen met de Vereniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels.
De belangstelling voor de Nobelreeks nam na 1950 af. Wel behield Callenbach in de jaren zestig het rechtstreekse contact met de abonnee o.a. via de Nederlandse Lezerskring (NLK), hetgeen een waardevol afzetkanaal was voor de uitgevrij en een alternatief voor de boekhandel. In 1972 werd de Nobelreeks gestopt.

In het vierde artikel noemde ik al de theologiereeks “De Prediking van het Oude  (Nieuwe) Testament”, de series Bijbel en Archeologie, Kind en Bijbel, Het ABC der opvoeding, De Moderne Wereld en de Sterreeks, een boekenclub voor oudere meisjes.
Nog niet genoemd werden de Gouden Regen-reeks voor meisjes van 14 jaar en ouder, de Flevo jeugdpockets, de Zilverserie (ook voor kinderen), de Rotondereeks  met theologische onderwerpen, de Keurreeks (oude Nobelreekstitels in moderne paperbackuitgave) en de Cirkelserie, kinderboeken van Willem G. van de Hulst Jr.

De beroemdste reeks is de serie Voor Onze Kleinen (VOK). Het idee is afkomstig van W.G. van de Hulst, die 21 delen voor deze serie schreef. Aanvankelijk waren er ook andere auteurs, o.a. Aletta Hoog met ‘Pop vertelt’ en ‘De vertelling van Jo’ van Maria Laarman. Deze verdwenen al snel uit het fonds. Alleen de VOK delen van Van de Hulst bereikten tientallen drukken.
In 1927 verscheen een eerste bundeling: ‘Drie vertellingen’, waarin de eerste drie titels van Van de Hulst werden opgenomen.In de jaren 80 verschijnen alle delen in twee omnibussen.

Twee deeltjes uit Voor Onze Kleinen verschenen in het Fries: Fen Jolle, Jeltsje en Janneman (De Friese versie van Van Bob en Bep en Brammetje) en Tyske (Kareltje).
Diverse titels werden in Canada op de markt gebracht. In de verzameling van Oud Nijkerk komen we zelfs twee delen in het Japans tegen en één in het Zuidafrikaans.
In de loop der jaren werd het formaat gewijzigd en de taal enigszins gemoderniseerd. Zo wordt de veldwachter een politieagent. Tekenaar Tjeerd Bottema werd opgevolgd door W.G. van de Hulst jr. De meest recente drukken dateren van begin 21e eeuw, hebben een vierkant formaat en zijn in kleurendruk. Ze zijn nog altijd te koop.

Naar deel 8: Klik hier.