Oud Nijkerk 2011-1

Callenbach. Wat een boeken! 4 Categorieën

door Foppe Witzel

Uitgeverij Callenbach heeft op velerlei terreinen boeken uitgegeven: theologie, kinderboeken, (christelijke) romans voor volwassenen en jeugd, boeken opgebied van wetenschap, pedagogiek, menswetenschappen e.d..

Theologie vormt de oudste pijler van de Callenbach uitgaven, en is in onze collectie met zo’n 500 boeken vertegenwoordigd. In het begin van deze artikelenserie zijn de theologische werken al enigszins ter sprake gekomen, zoals de prekenbundels.
Heel bekend is het Nieuw Bijbels Dagboekje van H.W.S. (mevrouw H.W. Spiering). De eerste twee drukken verschenen bij Uitgeverij Vincent Loosjes te Amsterdam.
Tussen 1902 en 1942 werd dit dagboekje 10 maal herdrukt. In de Oud Nijkerk verzameling zijn elf verschillende drukken aanwezig, de meest recente is de 32e druk (verschenen in de 80er jaren van de vorige eeuw).
Een gewaardeerde theologie-reeks is De prediking van het Oude Testament en De prediking van het Nieuwe Testament. Het zijn commentaren op de bijbelboeken, geschreven door vermaarde theologen uit de na-oorlogse Hervormde midden-orthodoxe richting (geen Gereformeerde Bond). In veel studeerkamers van Hervormde predikanten zijn deze uitgaven nog altijd te vinden. Als schrijvers noem ik de hoogleraren M.H. Bolkestein, A.F.J. Klijn, A.F.N. Lekkerkerker, J.T. Nielsen, A. van Selms, en E.L. Smelik. Ook de geschriften van Dr. Karl Barth, Dr. H. Berkhof, Dr. G.C. van Niftrik en Dr. A.A. van Ruler werden bij Callenbach uitgegeven, evenals uitgaven van de bekende Amsterdamse predikant Ds. H.A. Visser.

Verder mag ik de Nijkerkse dominees Jac.van Dijk met o.a het Bijbels dagboek ‘Uw vreugde tegemoet’ en C.J. van der Graaf (wèl Bondspredikanten) niet vergeten.
Ook de boeken van Ds. P.J. van Melle en Dr. J.R Callenbach verschenen bij Callenbach. Uiteraard, want zij hoorden bij de familie.

Bij de theologie hoort ook de serie Kind en Bijbel van Anne de Vries. Het zijn Bijbelverhalen voor kinderen verteld: Mozes, Jozef, David, Toen Jezus geboren werd en andere titels.
De grootste categorie binnen het Callenbachfonds wordt gevormd door de kinderboeken, voor het merendeel de zondagsschoolboekjes die bij het Kerstfeest aan de kinderen werden uitgereikt, samen met een sinaasappel. Ruim de helft van het boekenbezit van Oud Nijkerk behoort tot deze categorie.
Binnen het kinderboekenfonds is W.G. van de Hulst de sterauteur. Het museum bezit bijna 500 boeken geschreven door W.G. van de Hulst, waaronder bijna 100 verschillende titels. Als tweede topauteur van kinderboeken noemen we Anne de Vries. Van hem bezit Oud Nijkerk ruim 160 boeken, waaronder ca 50 verschillende titels.
Op beide schrijvers komen we in een volgend deel van deze serie uitvoerig terug.

De derde pijler van de Callenbach uitgaven vormen de romans. Al voor 1900 komen we deze in het fonds tegen. Om het lezen te stimuleren werd in 1897 de Vereeniging Christelijke Bibliotheek opgericht. Klanten konden een abonnement nemen op christelijke romans. In het begin heetten deze uitgaven ‘verdicht verhaal’, want de naam ‘roman’ vormde zoiets als het toppunt van wereldgelijkvormigheid. Omdat men er op wees dat ook de Gelijkenissen in de Bijbel verdichte verhalen waren, konden er geen principiële bezwaren tegen bestaan.
Leden van deze vereniging ontvingen jaarlijks een aantal boeken tegen gereduceerde prijs.
Toen in de dertiger jaren van de vorige eeuw de abonnementen terugliepen, startte Callenbach in 1934 een nieuwe serie: de Nobelreeks. Deze boekenclub werd een groot succes vooral door de uitgifte in het eerste jaar van ‘Bartje’ van Anne de Vries en ‘Burgers in nood’ van H.M. van Randwijk.
De Nobelreeks bleef bestaan tot 1972. In 1936 waren er ruim 42.000 abonnees. Het topjaar was 1940 met bijna 200.000 abonnementhouders. In dat jaar was ‘Sil de strandjutter’ van Cor Bruijn de klapper. In 1963 was het aantal abonnees gedaald tot 18.800.
Andere bekende schrijvers voor de Nobelreeks zijn Mia Bruyn-Ouwehand, Jan H. Eekhout, Maria de Lannoy, Fenand van den Oever, M.A.M. Renes-Boldingh, Dignate Robbertz en Klaas Norel (de laatste auteur schreef ook veel kinderboeken)

Naast de algemene romans verschenen ook jeugdromans, bestemd voor opgroeiende meisjes.. Het meest bekend is de Goud Elsje serie van Max de Lange-Praamsma. Zij schreef in deze serie tien delen, waarvan vele herdrukken verschenen.
Ook de Ster-reeks, verschenen tussen 1954 en 1967, was een boekenclub voor oudere meisjes. Hierin verschenen bijvoorbeeld boeken van C.Th. Jongejan-de Groot, Co van der Steen-Pijpers, Ina de Vries- van der Lichte etc.

Bij de romans reken ik ook de verhalenbundels. Het zijn veelal kerstverhalen. Tussen 1924 en 1933 verschenen negen Kerstboeken onder redactie van P.J. Risseeuw.
W.G. van de Hulst en Anne de Vries gaven eigen verhalenbundels voor de Kerst uit.

De vierde pijler uit het Callenbachfonds betreft: wetenschap. Hierbij reken ik de pedagogiek, gezondheids- en welzijnszorg en de menswetenschappen.
Bij de boeken over opvoedkunde hoort de 24-delige serie Het ABC der opvoeding onder redactie van Prof. Dr. Th. Hart de Ruyter.
Tot de menswetenschappen horen de boeken van Prof. Dr. J.H. van den Berg. Waarvan Metabletica de bekendste titel is.

Tot de wetenschappelijke boeken hoort ook de serie Bijbel en archeologie onder redactie van André Parrot. Het zijn vertalingen uit het Frans, verschenen in de jaren 50.
Incidenteel zijn ook dissertaties bij Callenbach verschenen.

Een aardige serie is ook de uit het Engels vertaalde serie De moderne wereld. Het zijn geografische beschrijvingen van landen en volken (Frankrijk, Groot-Brittannië, China, Japan, Latijns Amerika en andere), met veel foto’s. Alle deeltjes verschenen midden jaren 60.

Tot slot noem ik boeken met een historische achtergrond (o.a. levensbeschrijvingen, bijvoorbeeld van leden van ons koningshuis), liederen en gedichtenbundels (Alles wordt nieuw van Hanna Lam).

 

Naar deel 5: klik hier.